Wiele napisano już zarówno o przyjętej przez Sejm (11.03.2026) nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy i instrumentach ograniczania praktyk zastępowania umów o pracę śmieciówkami (zob. analizę Zespołu Prawnego OZZ IP), jak i o długim procesie dochodzenia do obecnego kształtu nowelizacji (zob. np. tekst Xaviera Wolińskiego na portalu Krytyki Politycznej). Warto zauważyć, że dyskusja wokół reformy PIP pozwala poruszyć także szerszy temat bieżącej taktyki ruchu pracowniczego. W swojej istocie, ta dyskusja ogniskuje się bowiem wokół kwestii potencjalnych kompromisów i ich granic. Na ile ruch pracowniczy powinien wchodzić w układy z aktorami politycznymi pozostającymi pod wpływem interesów pracodawców? Gdzie leży granica, po przekroczeniu której takie ustępstwa przestają wzmacniać pozycję pracujących, a zaczynają utrwalać istniejące asymetrie sił?

Ustawa nowelizująca przepisy ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy zasługuje na poparcie związków zawodowych, a szerzej – całego świata pracy. Prezydent Karol Nawrocki powinien niezwłocznie podpisać ustawę, aby konieczne reformy weszły w życie.

Poprawki w tym wydaniu broszury uwzględniają najnowsze zmiany w przepisach (m.in. minimalną stawkę godzinową na umowach zlecenie oraz rozszerzenie prawa do tworzenia i wstępowania do związków zawodowych o osoby zatrudniane na podstawie umów cywilnoprawnych).

W Polsce ponad dwa miliony pracowników i pracownic jest zatrudnianych na umowach cywilnoprawnych (o dzieło i zlecenie) lub prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą. Chociaż wiele z tych osób powinno mieć normalne umowy o pracę, to jednak pracodawcy wolą zatrudniać ich na umowach cywilnych. Czemu? Ponieważ w ten sposób łatwiej się ich pozbyć i mają one mniej praw niż osoby zatrudnione na umowach o pracę. 

Broszura  Umowa o pracę — kiedy masz do niej prawo i dlaczego jest dla Ciebie lepsza od umów cywilnoprawnych? powstała w celu zapoznania pracowników i pracownic z podstawowymi różnicami pomiędzy umowami o pracę a umowami cywilnoprawnymi.

Zawiera ona omówienie następujących zagadnień:

1. kiedy pracownik/pracownica mają prawo domagać się umowy o pracę;
2. różnice pomiędzy umowami o pracę a umowami cywilnoprawnymi w zakresie wynagrodzeń;
3. różnice pomiędzy umowami o pracę a umowami cywilnoprawnymi w zakresie czasu pracy;
4. różnice pomiędzy umowami o pracę a umowami cywilnoprawnymi w zakresie prawa do urlopu;
5. różnice pomiędzy umowami o pracę a umowami cywilnoprawnymi w zakresie zwolnienia z pracy;
6. różnice pomiędzy umowami o pracę a umowami cywilnoprawnymi w zakresie kar i potrąceń z pensji;
7. różnice pomiędzy umowami o pracę a umowami cywilnoprawnymi w zakresie ubezpieczenia chorobowego i dostępu do publicznej służby zdrowia;
8. różnice pomiędzy umowami o pracę a umowami cywilnoprawnymi w zakresie praw przysługujących w przypadku ciąży, rodzicielstwa i opieki nad dzieckiem;
9. różnice pomiędzy umowami o pracę a umowami cywilnoprawnymi w zakresie zasiłków dla bezrobotnych;
10. różnice pomiędzy umowami o pracę a umowami cywilnoprawnymi w zakresie prawa tworzenia i wstępowania do związków zawodowych;
11. różnice pomiędzy umowami o pracę a umowami cywilnoprawnymi w zakresie prawa do strajku;
12. możliwość dochodzenia swoich praw przez osoby zatrudnianych na umowach cywilnoprawnych.
    
    

Stan prawny załącznika: luty 2026 r.

W poniedziałek 19 kwietnia rozpoczął się protest operatorów żurawi z województwa Mazowieckiego. Protestujący domagają się zawarcia porozumienia regulującego warunki zatrudnienia i płace w branży budowlanej. Około ¼ operatorów z Warszawy (czyli 50 osób) podpisało apel popierający postulaty Warszawskiej Międzyzakładowej Komisji Budowlanej Inicjatywy Pracowniczej i przystąpiło do protestu w formie wzięcia urlopu na żądanie, odmowy pracy lub udziału w pikietach pod biurami głównych firm-właścicieli żurawi (Herkules, Layster Group, Trinac Polska). Zarówno firmy-właściciele żurawi, jak i pośrednicy odpowiedzialni za zatrudnianie operatorów otrzymali pisma wzywające do rozpoczęcia negocjacji ws. porozumienia regulującego warunki zatrudnienia i płace w branży budowlanej. Jeżeli pozostanie ono bez odpowiedzi, to w kolejnych dniach odbędą się kolejne akcje protestacyjne.

W związku z trwającą debatą nad reformą prawa pracy, publikujemy:

- projekt indywidualnego Kodeksu pracy przygotowany przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Pracy (wersja z 13.03.2018r.)

- projekt Zbiorowego Kodeksu pracy przygotowany przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Pracy (wersja z 13.03.2018r.)

- roboczy projekt zmian w Ustawie o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, dyskutowany w Radzie Dialogu Społecznego (wersja z marca 2017 r.)

- [projekt nowelizacji Ustawy o związkach zawodowych - pobierz plik] przygotowany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (obecnie w drugim czytaniu)

[przeczytaj omówienie reformy prawa pracy autorstwa Jakuba Grzegorczyka] 
[przeczytaj komentarz do planowanej reformy autorstwa Jarosława Urbańskiego]

Nowe wydanie broszury "Umowa o pracę - kiedy masz do niej prawo i dlaczego jest dla Ciebie lepsza od umów cywilnoprawnych?" - poprawki uwzględniają najnowsze zmiany w przepisach (m.in. minimalną stawkę godzinową na umowach zlecenie oraz rozszerzenie prawa do tworzenia i wstępowania do związków zawodowych o osoby zatrudniane na podstawie umów cywilnoprawnych).

W Polsce ponad dwa miliony pracowników i pracownic jest zatrudnianych na umowach cywilnoprawnych (o dzieło i zlecenie) lub prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą. Chociaż wiele z tych osób powinno mieć normalne umowy o pracę, to jednak pracodawcy wolą zatrudniać ich na umowach cywilnych. Czemu? Ponieważ w ten sposób łatwiej się ich pozbyć i mają one mniej praw niż osoby zatrudnione na umowach o pracę. 

Broszura "Umowa o pracę - kiedy masz do niej prawo i dlaczego jest dla Ciebie lepsza od umów cywilnoprawnych" powstała w celu zapoznania pracowników i pracownic z podstawowymi różnicami pomiędzy umowami o pracę a umowami cywilnoprawnymi.