Rok 2008 upłynął w Krakowie pod znakiem protestów lokatorów, gnębionych podwyżkami czynszów, eksmisjami oraz innymi szykanami ze strony prywatnych właścicieli kamienic. Demonstracje uliczne organizowano niemal co tydzień, a każda z nich odbywała się pod inną kamienicą. Inicjatorami protestów byli mieszkańcy, którzy doświadczyli skutków nielegalnego przejęcia budynków przez nowych właścicieli. Byli i tacy, których gmina sprzedała wraz z kamienicą.

Tymczasem władze Krakowa udawały, że problem nie istnieje, chociaż to właśnie urzędnicy miejscy decydowali przed laty o lokalizacji mieszkań kwaterunkowych. To zresztą nic nowego w naszej gminie. Cóż z tego, że zmieniali się radni i prezydenci Krakowa, jeśli polityka mieszkaniowa zmierzała zawsze w tym samym kierunku. Obniżano wydatki na nowe mieszkania komunalne, wzrastały natomiast czynsze komunalne. Przymykano oczy na wyrzucanie mniej zamożnych obywateli poza centrum miasta i godzono się na gospodarczy apartheid.

Dopiero kilkusetosobowa demonstracja przed magistratem sprawiła, że wiceprzewodniczący Rady Miasta Stanisław Rachwał poczuł się zmuszony do zabrania głosu w sprawie mieszkaniowej. Było to 20 października 2008. Wobec zgromadzonego tłumu lokatorów wspieranych przez Federację Anarchistyczną, Inicjatywę Pracowniczą i WZZ Sierpień 80 pan Rachwał zadeklarował, że w ciągu miesiąca zwołany zostanie okrągły stół z udziałem wszystkich stron konfliktu. Mijały jednak kolejne miesiące, a zaproszenie na rozmowy nie nadchodziło. W tym samym czasie ogłoszono, że prezydent miasta Majchrowski planuje przeznaczyć w przyszłorocznym budżecie 2 miliony złotych na pozyskanie mieszkań komunalnych, to jest dokładnie tyle samo, co na dofinansowanie budowy pewnego pomnika. Oczywiście nie pomyślał o żadnych konsultacjach społecznych, ani nawet o spotkaniu z lokatorami. Na powtarzające się protesty pan prezydent pozostał jak zwykle ślepy i głuchy.

Wreszcie na adres organizacji lokatorskich dotarło pismo od prezydium Rady Miasta Krakowa, w którym oficjalnie odmówiono zwołania okrągłego stołu z udziałem władz i mieszkańców. Powodem miał być rzekomy brak konfliktu pomiędzy magistratem a lokatorami. Jak wygląda ten brak konfliktu przekonali się lokatorzy już w styczniu bieżącego roku, kiedy w tym samym urzędzie wysłano przeciwko nim strażników miejskich, ponieważ „treść transparentów obrażała radnych”.

Również w styczniu radni przyjęli budżet miasta na rok 2009, dokonując pewnych korekt w projekcie Majchrowskiego. Przeznaczyli blisko 800 milionów zł na inwestycje, z tego zaledwie 10 milionów na pozyskanie mieszkań komunalnych, czyli dokładnie tyle samo, co na budowę Centrum Obsługi Inwestora i ponad dziesięciokrotnie mniej niż na rozbudowę stadionów sportowych (138 mln). Radny Bogusław Kośmider z PO twierdzi, ze pozwoli to na oddanie blisko 200 mieszkań, wobec ponad 3 tysięcy osób oczekujących na dach nad głową. Według danych organizacji lokatorskich osób potrzebujących wsparcia może być znacznie więcej. Grozi nam bowiem fala wyroków eksmisyjnych. Sprzeciw budzi również rezygnacja z budowy mieszkań komunalnych. Pozyskiwanie mieszkań oznacza bowiem przebudowę dawnych hoteli robotniczych lub zakup mieszkań na wolnym rynku.

Pojawia się pytanie, co w tej sytuacji powinni uczynić wszyscy, którzy zostali oszukani przez władze Krakowa, potraktowani jak obywatele drugiej kategorii, pominięci podczas planowania budżetu gminy i nie zasługujący na spotkanie z jaśnie państwem radnymi.

Po pierwsze, konieczne jest domaganie się przeznaczenia rezerwy budżetowej na budowę mieszkań jeszcze w tym roku i obniżenie stawek czynszów komunalnych. Po drugie, wydaje się, że trzeba wymusić zmianę samego systemu zarządzania miastem, a nie tylko zabiegać o utajoną wrażliwość społeczną radnych i prezydenta. Skoro demokracja przedstawicielska dyskryminuje zwykłych obywateli, to trzeba walczyć o demokrację bezpośrednią. Polskie ustawodawstwo zezwala na przekazanie mieszkańcom prawa do współtworzenia projektu budżetu gminy podczas otwartych zebrań i głosowań (patrz orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego). Zebrania mieszkańców mogą się odbywać w każdej dzielnicy, należy przygotować ankiety i karty do głosowania dla wszystkich zainteresowanych. Taka procedura nosi miano budżetu partycypacyjnego i wymaga zmiany statutu gminy.

To znaczy, że nic poza arogancją rządzących nie stoi na przeszkodzie, by zwykli ludzie decydowali, które inwestycje są najważniejsze i na co wydać pieniądze miasta. Obywatele mają też prawo opiniować wszystkie uchwały dotyczące sprzedaży budynków i nieruchomości majątku gminy, poziomu czynszów i cennika usług komunalnych. O to wszystko musimy się jednak upomnieć organizując akcje obywatelskiego nieposłuszeństwa, blokując eksmisje, nachodząc radnych, okupując urzędy i zasiedlając pustostany. To znaczy tworząc politykę faktów dokonanych. Nie chcą budować mieszkań? To sami zajmijmy opuszczone domy nie czekając na niczyją zgodę. Wyrzucą nas? To zamieszkajmy w magistracie. Wyrzucą nas? To zbudujmy malowniczy slums na Rynku Głównym w szczycie sezonu turystycznego. Wybuchnie skandal? I bardzo dobrze. Radni muszą wreszcie zacząć odczuwać strach przed zorganizowanym ruchem społecznym, bo na dobrą wolę z ich strony nie możemy liczyć. Jednak na kompetencji lokalnych władz sprawa się nie kończy. Radykalny protest to również krok w stronę zmiany niesprawiedliwego prawa, które stawia lokatorów na przegranej pozycji, a kamienicznikom pozwala bezkarnie wyzyskiwać najemców. Postulaty krakowskiego Forum Obrony Lokatorów dotyczące zmian w Ustawie o ochronie lokatorów, muszą wreszcie znaleźć posłuch w gmachu przy ulicy Wiejskiej w Warszawie.

Rafał Górski

Artykuł ukaże się w biuletynie „Sprawa Lokatorska” nr 1/2009 – nowym piśmie wydawanym wspólnie przez Inicjatywę Pracowniczą i Lewicową Alternatywę.